Britanski glumac ser Patrik Stjuart (Patrick Stewart), najpoznatiji po ulogama kapetana Žan-Luka Pikara u Zvezdanim stazama i profesora Čarlsa Ksavijera u serijalu Iks-men, preminuo je 28. oktobra 2026. godine u svom domu u Los Anđelesu, u 86. godini života. Vest je objavljena 29. oktobra putem zvaničnih saopštenja na njegovim profilima na društvenim mrežama, uz navode da je bolovao od Alchajmerove bolesti i demencije sa Levijevim telima. Za čitaoce tehnoloških portala i ljubitelje popularne kulture, Stjuart ostaje upamćen kao umetnik koji je u naučnu fantastiku uneo težinu klasičnog pozorišta, prepoznatljiv autoritet i izuzetnu posvećenost detaljima.
Od Jorkšira do Šekspirove scene
Patrik Hjuz Stjuart rođen je 13. jula 1940. godine u Mirfildu, u engleskoj oblasti Jorkšir, u radničkoj porodici. Glumu je učio u školi Bristol Old Vic Theatre School, a 1966. godine postao je član Kraljevske Šekspirove kompanije (RSC – Royal Shakespeare Company), gde je izgradio reputaciju jednog od najcenjenijih tumača klasičnih dela. Među njegovim pozorišnim ulogama ističu se Oberon, Šajlok, Tit Andronik, Henri IV, Marko Antonije i Klaudije.
Pozorištu se vraćao i nakon svetskog uspeha na televiziji i filmu, igrajući Antonija u Antoniju i Kleopatri, Prospera u Buri, kao i Klaudija u Hamletu 2008. godine. Za doprinos dramskoj umetnosti kraljica Elizabeta II dodelila mu je vitešku titulu 2010. godine, nakon što je prethodno bio odlikovan Ordenom Britanske imperije. Od 2004. do 2015. godine obavljao je i dužnost rektora Univerziteta u Hadersfildu.
Pikar, uloga koja je promenila njegov život
Svetsku prepoznatljivost stekao je 1987. godine kada je preuzeo ulogu kapetana Žan-Lika Pikara u televizijskoj seriji Zvezdane staze: Sledeća generacija (Star Trek: The Next Generation), u kojoj je komandovao svemirskim brodom Enterprajz tokom sedam sezona sve do 1994. godine. Stjuart je kasnije svedočio da u vreme ponude nije očekivao takav uspeh. U intervjuu za zvanični sajt Zvezdanih staza iz 2010. godine objasnio je da su ga poznanici iz industrije uveravali da nova serija verovatno neće potrajati, zbog čega je potpisao šestogodišnji ugovor računajući na potpuno drugačiji ishod.
Njegova gluma dala je Pikaru prepoznatljivu uzdržanost: kratak zastoj pre odgovora, promena tona ili pažljivo odabrana reč prenosile su istovremeno sigurnost komandanta i težinu odluke. Ulogu je ponovio u četiri bioskopska filma: Star Trek Generations (1994), Star Trek: First Contact (1996), Star Trek: Insurrection (1998) i Star Trek: Nemesis (2002), kao i u seriji Star Trek: Picard, emitovanoj od 2020. do 2023. godine.
Naučna fantastika koja otvara ljudska pitanja i tehnološke dileme
Za čitaoce tehnološkog portala posebno je značajna epizoda The Measure of a Man, premijerno prikazana 13. februara 1989. godine. U toj priči Pikar brani prava Dejta, androida i veštačkog bića ljudskog oblika, u sporu pred Zvezdanom flotom oko toga da li on ima pravo na sopstvenu sudbinu ili predstavlja vlasništvo organizacije. Epizoda se može čitati kao duboko promišljanje granica tehnološke moći: sposobnost da nešto napravimo, proučimo ili kontrolišemo nužno otvara pitanje naše moralne odgovornosti.
Stjuartova interpretacija daje toj raspravi izuzetnu težinu jer odluka neposredno pogađa člana njegove posade. Iako je Dejta izmišljeno svesno biće, vrednost epizode leži u načinu na koji podstiče razmišljanje o slobodi, dostojanstvu i posledicama odluka donetih u ime tehnološkog napretka.
Profesor Iks i ranjivost u superherojskom žanru
Druga uloga koja je obeležila njegovu filmsku karijeru jeste lik profesora Čarlsa Ksavijera (Professor X), vođe mutanata u filmskom serijalu Iks-men (X-Men), u kojem je debitovao 2000. godine. Ksavijer je mentor čija se vera u saradnju stalno suočava sa strahom i predrasudama. Posebno mesto zauzima film Logan iz 2017. godine, u kojem je prikazan ostareli i bolesni profesor o kome brine Logan, junak Hjua Džekmena.
Takav odnos omogućio je Stjuartu da poznati lik prikaže kroz duboku ranjivost, iscrpljenost i zavisnost od tuđe pomoći, dajući filmu slojevitost daleko izvan standardnih okvira superherojskog žanra. Pored toga, Stjuart se pojavio u ulozi profesora Ksavijera i u okviru Marvelovog filmskog univerzuma u filmu Doktor Strejndž u multiverzumu ludila (2022), dok je njegovo poslednje pojavljivanje planirano u predstojećem ostvarenju Osvetnici: Sudnji dan (Avengers: Doomsday), čija je premijera u Sjedinjenim Američkim Državama zakazana za 18. decembar 2026. godine.
Glas koji se čuo u igrama, animaciji i memoarima
Stjuartov prepoznatljiv autoritativni glas i ozbiljna pojava obeležili su i svet video-igara i televizijske komedije. Jedna od njegovih najpoznatijih gejming uloga jeste car Urijel Septim VII u uvodnom delu igre The Elder Scrolls IV: Oblivion iz 2006. godine, a pozajmljivao je glas i u naslovima kao što su Star Trek: Legacy, X-Men Legends, Castlevania: Lords of Shadow i My Memory of Us.
Na televiziji je učestvovao u serijama kao što su American Dad!, Extras i Blunt Talk, dok je o svom životu i karijeri pisao u memoarima Making It So, čije je audio-izdanje sam pročitao. Za svoj glasovni rad nagrađen je i nagradom Gremi 1996. godine za najbolji govorni album za decu, za naraciju dela Petar i vuk.
Humanitarni rad i nasleđe koje ostaje
Svoju javnu prepoznatljivost Stjuart je aktivno koristio za podršku humanitarnim inicijativama. Zbog ličnog iskustva sa porodičnim nasiljem u detinjstvu i činjenice da je njegov otac patio od nelečenog posttraumatskog stresnog poremećaja po povratku iz Drugog svetskog rata, dugo je delovao kao ambasador britanske organizacije Refuge, pozivajući na otvoreni razgovor o nasilju i zaštitu žrtava.
U objavi o njegovom odlasku, porodica je zamolila poštovaoce da umesto cveća uplate donacije fondu za istraživanje Alchajmerove bolesti pri univerzitetu Džons Hopkins. Za sve koji žele da se podsete njegovog nasleđa, povratak epizodi The Measure of a Man ili njegovim najvažnijim ulogama podseća zašto je autoritet uvek neraskidivo povezan sa ličnom odgovornošću i empatijom prema drugima.
Dodajte TechFokus.rs u Preferred Sources i označite nas kao jedan od izvora koje želite češće da vidite na Google-u.
